Ομιλία δημάρχου: Μνήμη: φάρμακο ή φαρμάκι;

Για τέταρτη φορά φέτος τέτοια μέρα στέκομαι μπροστά σας και αποτίω φόρο τιμής στους 50.000 Εβραίους συμπολίτες μας που δολοφονήθηκαν από τους Ναζί. Λέω, για μία ακόμη φορά, ότι για τη δημοτική Αρχή η επέτειος αυτή είναι ένα χρέος μνήμης προς και από την πόλη, προς και από όλους τους Θεσσαλονικείς. Αφορά στους Εβραίους της, αλλά όχι μόνον. Είναι μια πράξη μνημόνευσης των Εβραίων της, αλλά δεν γίνεται μόνο από τους Εβραίους της.

Μπορούμε να υπερβούμε το ιστορικό τραύμα; Πρέπει να το υπερβούμε; Αυτό μόνον οι Εβραίοι συμπολίτες μας έχουν δικαίωμα να το απαντήσουν. Εμείς ως πόλη, δηλαδή ως άθροισμα θεσμών, πολιτιστικών φορέων και εθελοντικών οργανώσεων, ως εκπρόσωποι της πολιτείας και μέλη πολλών και διαφορετικών συλλογικοτήτων, αυτό που πρέπει και επιθυμούμε να κάνουμε είναι να κοιτάζουμε την πληγή καθώς την επουλώνουμε. Να υπενθυμίζουμε διαρκώς, στον εαυτό μας και στους άλλους, ότι το 1943 το σώμα της πόλης ακρωτηριάστηκε: ότι η πληγή κακοφόρμισε, καθώς η γενοκτονία συνοδεύτηκε από την μνημοκτονία, την απαλοιφή της εβραϊκής παρουσίας στην πόλη, τη διασπάθιση των περιουσιών, την εκμετάλλευση της ανθρώπινης απελπισίας, την αδιαφορία, ίσως και την ανακούφιση κάποιων για την απώλεια των Εβραίων συμπολιτών μας. Το 1943 η Θεσσαλονίκη σακατεύτηκε και εβδομήντα τρία χρόνια μετά ακόμη χωλαίνει. Aκόμη πασχίζει να βρει το βάδισμά της…

Επιθυμούμε ως δημοτική Αρχή να σπάσει η σιωπή, να ακουστούν οι πολλές φωνές του παρελθόντος. Και γι’ αυτό κοπιάζουμε. Κάποιοι μουρμουρίζουν για πληθωρισμό επετείων. Σημειώνουν ότι οι δολοφονημένοι Εβραίοι μνημονεύονται πλέον όχι μόνο κάθε Μάιο, στη «δική τους» επέτειο μνήμης, αλλά και πανευρωπαϊκά την 27^η Ιανουαρίου, και πλέον και εδώ στη Θεσσαλονίκη, κάθε 15^η Μαρτίου. Όμως ας επαναλάβω ότι η δημοτική Αρχή προχώρησε στην καθιέρωση αυτής της ημέρας μνήμης γιατί αναγνωρίζει τη συμβολή των Εβραίων μας σε αυτό που εμείς είμαστε σήμερα. Οι Εβραίοι μας δεν ήταν μόνο ο δικός μας άλλος. Ήταν κάτι περισσότερο, κομμάτι των πολλών δικών μας εαυτών. Ήταν Εβραίοι το θρήσκευμα και ταυτόχρονα Έλληνες, Ευρωπαίοι και Θεσσαλονικείς. Ως τέτοιοι λοιπόν μας λείπουν, και για αυτό όλοι εμείς, Έλληνες και Ευρωπαίοι και Θεσσαλονικείς, τους μνημονεύουμε ξανά και ξανά.

Η φρίκη του Ολοκαυτώματος δεν μπορεί να διατυπωθεί σε λόγια. Αλλά επειδή τα λόγια δεν αρκούν, δεν είναι και ποτέ αρκετά. Το Ολοκαύτωμα μας καλεί όλους σε μια στοχαστική δράση. Τους επιστήμονες μέσω του έργου τους, τους μαθητές και φοιτητές με μαθήματα στα σχολεία και τα πανεπιστήμια, τους δημότες με ξεναγήσεις σε τόπους μνήμης, όπως ο εβραϊκός περίπατος που έχουμε καθιερώσει. Μνήμη, πολιτισμός και αυτογνωσία είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένα.

Κάθε γενιά έχει το δικό της στοίχημα αλληλεγγύης να κερδίσει: πριν από 63 χρόνια σε αυτήν εδώ την πόλη, μια γενιά Γερμανών έχασε το δικό της. Και μια γενιά Ελλήνων Χριστιανών φοβήθηκε να πάρει θέση. Σήμερα, μια άλλη γενιά πασχίζει να κερδίσει το δικό της στοίχημα. Οι πρόσφυγες δεν είναι οι Εβραίοι της εποχής μας. Ούτε και εμείς είμαστε οι Ναζί της. Όμως οι πρόσφυγες μπορούν να γίνουν οι «Εβραίοι μας» −αν το θέλουν και αν το θέλουμε. Μπορούν δηλαδή να γίνουν οι δικοί μας «Έλληνες», «Ευρωπαίοι», και «Θεσσαλονικείς», ο νέος δικός μας άλλος, το νέο κομμάτι του δικού μας, καλύτερου εαυτού. Και ίσως τότε, και η πόλη μας να ξαναβρεί το βηματισμό της. Ίσως να έχουμε γίνει καλύτεροι. Σας ευχαριστώ